De verhouding van Oude en Nieuwe Testament
Jesus leert een nieuwe gebod
Volgens de Nieuwe Atheïsten is de God van de Bijbel een wrede God en kan Hij daarom niet bestaan. Hoewel dit een formidabele aanval lijkt te zijn op de God waar joden en christenen in geloven, valt het argument in duigen. Wij zagen in deel I dat dit argument vastloopt, omdat het niet in staat is een absolute morele maatstaf te hanteren die groter is dan God zelf. Bovendien zou het argument alleen maar werken voor de God van de Bijbel. Daarmee is het atheïsme niet bewezen want er zijn talloze andere godsbeelden en bovendien zijn er argumenten voor het bestaan van God die zelf niet afhankelijk zijn van de Bijbel.
In deel twee kijken we hoe God in het Oude Testament geportretteerd wordt en waarom dat geenszins mag leiden tot de conclusie dat God in het Oude Testament onredelijk, immoreel of onaardig is. God verschilt in het Oude Testament niet wezenlijk van God in het Nieuwe Testament. In het derde deel zullen we tot de kern van de zaak komen. We moeten God zien zoals Hij is en moeten leren om de mens tegenover deze God af te meten.
1. Is de God van het Oude Testament een andere dan die van het Nieuwe?
Is er een verschil tussen het portret dat we krijgen van God in het Oude Testament en het portret dat we in het Nieuwe Testament tegenkomen? Het antwoord is ‘nee’. Toch bestaan hieromtrent wijdverbreide misvattingen. Het is niet zo dat God in het Oude Testament een oordelende God is die telkens boos wordt, terwijl we in het Nieuwe Testament een lieve God tegenkomen die geen vlieg kwaad doet en alles met de mantel der liefde bedekt.
In het Nieuwe Testament lezen we reeds van mensen die de genade van God, aan ons bewezen in Jezus Christus, afzetten tegen de wet van Mozes. Dit onderscheid tussen wet en genade leidt uiteindelijk tot de gedachte dat er sprake is van twee verschillende godsbeelden. We zien dit voor het eerst optreden bij Marcion die in de tweede eeuw na Christus leerde dat Jezus een nieuwe God had geopenbaard die wezenlijk verschilt van de God van het Oude Testament. Deze oudtestamentische God noemde Hij de demiurg.
Ook tegenwoordig vinden wij een dergelijk onderscheid in diverse liberale theologische stromingen. Het karakter van God zoals we dat in de Bijbel tegenkomen wordt niet langer gezien als het resultaat van goddelijke openbaring, maar van een ontwikkeling van het menselijk denken. In evangelische en charismatische kringen kom je ook regelmatig een vergelijkbare dualistische opvatting van wet versus genade en een daarmee gepaard gaande God van oordeel en God van liefde tegen.
We dienen deze opvatting van een ‘gespletenheid’ van Gods karakter te verwerpen en stellen met kracht dat de God die Zichzelf openbaart in het Oude Testament dezelfde is als die van het Nieuwe. Hij openbaart Zich consistent en evenwichtig als zowel een heilige als een goede God. Hij is moreel volmaakt net zoals Hij volmaakt in liefde is.
2. In het Oude Testament openbaart God Zich als een God van liefde
In de eerste plaats duidelijk zijn dat de God van het Oude Testament niet wezenlijk verschilt van de God van het Nieuwe Testament. Deze gedachte is het gevolg van een oppervlakkige lezing van de Bijbel en leest meer iets de tekst in dan dat het er wat uithaalt. Dit is eenvoudig aan te tonen door te laten zien hoe de liefde van God in het Oude Testament naar voren komt en hoe het oordeel van God een belangrijke rol speelt in het Nieuwe.
We lezen in het Oude Testament dat God in zijn handelen met de gevallen mens het heil op het oog heeft voor de gehele mensheid (Gen.3:15). Een belofte wordt gegeven over een nazaat die alle ellende ongedaan zal maken. Bij de roeping van Abraham (Gen.12) zien wij opnieuw dat God de gehele mensheid op het oog heeft in zijn handelen met deze man. Opnieuw hetzelfde wijdse perspectief bij de verbondssluiting (Ex.19) waarbij het volk Israël een koninkrijk van priesters (duidt op bemiddelende rol) onder de volken zal zijn.
Hoewel God de zonde, d.w.z. moreel onrecht, niet door de vingers kan zien en moet straffen, ligt de nadruk in Exodus 34:7 op de barmhartigheid aan duizenden en de vergeving van hun zonden. Vergeving van zonde is een centraal thema in het Oude Testament, getuige de offerdienst van Israël en de oproep van talloze profeten om terug te keren tot God en vergeven te worden.
Die liefde van God blijkt ook uit zijn geduld met de volken in Kanaän die in Abrahams tijd nog niet geoordeeld mochten worden aangezien de maat van hun ongerechtigheid nog niet vol was. Ook is Hij geduldig met het volk Israël dat weliswaar in ballingschap gaat, maar wel veel later dan zegen en vloek bij de verbondssluiting deden vermoeden. Ondanks het oordeel wordt het volk opnieuw hoop geboden op herstel en vernieuwing uitmondend in een verwezenlijking van Gods heilsplan met de hele wereld.
3. In het Nieuwe Testament openbaart God Zich als een God die oordeelt
Net zo goed als de God van het Oude Testament door liefde wordt gekenmerkt zo is een evenredige mate van strengheid te ontdekken bij de God van het Nieuwe. Dat komt omdat het dezelfde God is die handelt in het Oude zowel als het Nieuwe Testament. Het is dezelfde bedoeling, hetzelfde plan alleen in verschillende tijdperken van de menselijke geschiedenis en verschillende stadia van Gods plan.
Zo vinden wij in het Nieuwe Testament een Jezus, die in tegenstelling tot het populaire beeld van de blauwogige zachte man met de blonde lokken, meer spreekt over hel, oordeel en verdoemenis dan wie dan ook in de Bijbel. Hij waarschuwt ons ervoor dat we beter ons oog dat ons doet zondigen uit kunnen rukken om het leven in te gaan dan mét dat oog naar de hel te varen. Hij portretteert Zichzelf als de Rechter die schapen en bokken scheidt. Hij zal mensen uitwerpen in de buitenste duisternis waar geween en tandengeknars zal zijn. Hij zal zeggen: Ga weg, Ik heb jullie nooit gekend.
Petrus roept zijn toehoorders op te ontkomen aan de komende toorn, terwijl onder zijn bediening Ananias en Saffira dood neervallen als gevolg van schijn en leugen. Diezelfde Petrus stelt dat het oordeel begint bij het huis van God. Ook Paulus benadrukt dat Christus de mensheid zal oordelen. Het laatste Bijbelboek completeert dit thema door in apocalyptische taal het einde van de wereldgeschiedenis en Gods oordeel over de mensheid te beschrijven. In dit alles is Gods liefde niet afwezig.
Conclusie
In plaats van een contrast tussen het Oude en het Nieuwe Testament kunnen we beter spreken over een accentverschil. In het Oude Testament ligt in de ontmoeting met God vaak nadruk op de heiligheid van God en het vaak daarmee gepaard gaande dreigende oordeel op overtreding. In het Nieuwe Testament komt God ons tegemoet in Christus. Christus als de brenger van genade, de brug naar God middels verzoening. In het Oude Testament is van deze genade reeds sprake en wordt zij voorbereid. In het Nieuwe Testament komt dit plan tot ontknoping, tot volle bloei. Het accent ligt er dus meer op.
Maar vreemd genoeg is er goed bekeken in het Nieuwe Testament uiteindelijk sprake van veel meer en een veel ernstiger oordeel dan in het Oude. Hoewel in het Oude Testament mensen en volken gedood worden als gevolg van het oordeel van God, toch is er geen sprake van de eeuwige bestemming van de mens. In het Nieuwe Testament is dat totaal anders. Daar is een sluier weggetrokken en wordt duidelijk dat de mens voor zijn daden verantwoording af zal moeten leggen voor de troon van God. Iedereen van wie de naam niet opgetekend staat in het boek van het leven zal in de poel van vuur terechtkomen. Die poel wordt omschreven als de tweede dood.
Zou het kunnen dat daar waar we God in de Bijbel tegenkomen als toornend en oordelend, Hij ons waarschuwt voor de ernst van onze rebellie tegen Hem? Hij wil niets anders dan ons liefdevol in zijn armen sluiten, maar daarvoor moeten wij inzien hoe het met ons gesteld is. En een Bijbel die alle plooitjes glad strijkt, helpt daar niet bij.
Gearchiveerd onder: apologetiek,theologie,Uncategorized getagged: | God,Gods heiligheid,Gods liefde,Gods oordeel,godsbeeld,Oude Testament,theodicee,wrede God
Iedereen is van harte uitgenodigd van deze reeks ook het derde en het vierde artikel en de daarbij horende discussies te lezen:
http://apologeet.com/2009/07/07/is-de-god-van-het-oude-testament-wreed-iii/
http://apologeet.com/2009/07/27/de-plaaggeest-en-de-geplaagde/
Met vriendelijke groet,
Jelmer
Bedankt voor de goede uitleg. Terwijl ik de film “The Traveler” keek hoorde ik de slechterik in een quote vertellen over de twee verschillende testamenten en dat de eerste testament, die hij volgde over de ‘slechte’ god ging. Gelukkig dat dit maar weer ‘onzin’ blijkt te zijn.
Gaarne verneem ik hoe ik ‘De apologeet’ een vrag kan stellen die met het bovenstaande verband houdt.
Vraag maar.
In de Katholieke Kerk wordt de identiteit van Christus als Jood voldoende belangrijk gevonden om naast het Nieuwe Testament ook het
Oude Testament te onderrichten.
Weliswaar heeft dat een aparte status, als zijnde niet onder invloed van de H. Geest tot stand gekomen, maar de Kerk beschouwt het als onderdeel van de H. Schrift en citeert er rijkelijk uit.
Wat me nu als moeilijk te bevatten voor komt is het volgende.
Is die God van de Joden wispelturig?
Nadat hij Mozes zijn Stenen Tafels had overhandigd met de wetten van het Oude Verbond tussen Hem en de Joden liet Hij uit dat Uitverkoren Volk een Verlosser geboren worden om een Nieuw Verbond, nu voor iedereen, te sluiten.
En is hij ook niet alwetend?
Want reeds bij de schepping van de mens moet hij diens zondeval hebben voorzien (Zijn verbod was dus ijdel?) en daarmee ook de noodzakelijkheid zijn Zoon te sturen om alles voor ons te komen goed maken.
Graag zou ik dus de ‘God van het Oude Testament’, die kennelijk nogal eens met zichzelf in de war lag, willen vergeten dan wel prijzen omdat hij reden had een nieuwe godsdienst te komen stichten. Maar zou er in de toekomst, wie zal het zeggen, mogelijk weer een nieuwe komen, omdat de oude weer heeft afgedaan?
Zoals U ziet, ik kom er maar niet uit.
Mocht U in een van U vele geschriften hier nader op zijn ingegaan, dan zou ik het op prijs stellen als U me daarvan op de hoogte wil stellen.
Bij voorbaat dankend
en
met vriendelijke groeten,
W. Gielkens.
“In de Katholieke Kerk wordt de identiteit van Christus als Jood voldoende belangrijk gevonden om naast het Nieuwe Testament ook het
Oude Testament te onderrichten.” > Dat is heus niet iets waarin de RKK zich onderscheidt van andere kerken.
“Weliswaar heeft dat een aparte status, als zijnde niet onder invloed van de H. Geest tot stand gekomen…” > Dat is jouw mening; niet die van de RKK. Het is een versie van marcionisme. Marcion leefde in de 2de eeuw AD en verwierp het Oude Testament als afkomstig van een wrede God, de Demiurg genaamd. Het is beter OT en NT als eenheid te zien. Het is alleen in het licht vh OT dat Gods heilsbedoeling duideijk wordt en de messiaanse verwachting (die uitloopt op Jezus) in het leven wordt geroepen. Het negatieve beeld van God in het OT wordt over het algemeen flink overdreven, hoewel ik toegeef dat bepaalde gebeurtenissen en passages vragen op kunnen roepen.
“Is die God van de Joden wispelturig?” > God is niet wispelturig. Wanneer hij zich bedenkt of berouw heeft is dat een anthropomorfisch spreken over God, d.w.z. over God in termen spreken die ontleend zijn aan de menselike fysiologie en gedrag. De wet van Mozes kan gezien worden als een subnarratief, onderdeel van de metanarratief van Gods heilshandelen met de gehele mensheid. De verkiezining van het volk Israel was er dan ook een vanuit missionair oogpunt: God wilde dat volk gebruiken t.b.v. de hele mensheid.
“En is Hij ook niet alwetend?” Gods alwetendheid (en voorkennis) en de menselijke vrije wil mogen niet tegen elkaar uitgespeeld worden. Het feit dat God wist wat de mens in zijn vrijheid zou kiezen tegen God te rebelleren, neemt niet weg dat het rebelleren de verantwoordelijkheid is van de mens. We kunnen ons alleen afvragen waarom een alwetend God, die alles voorziet, dit alles toch in het leven heeft geroepen. Een mogelijk antwoord is dan dat God een einddoel voor ogen heeft (waarover hij ook voorkennis bezit) waarvoor het noodzakelijk is dat de gebeurtenissen die zo te betreuren zijn moeten plaatsvinden.
Dag Josh, als je iemand uitnodigd om een vraag te stellen, vind je dan niet dat je daarmee ook de verplichting op je laad om antwoord te geven op die vraag?
“Een mogelijk antwoord is dan dat God een einddoel voor ogen heeft (waarover hij ook voorkennis bezit) waarvoor het noodzakelijk is dat de gebeurtenissen die zo te betreuren zijn moeten plaatsvinden”
Kortom, god is algoed, alleen begrijpen we zijn handelen niet altijd. Dit is al eerder aan de orde geweest in de reacties op het stuk Is de god van het oude testament wreed deel 3 en daar is toen opgemerkt dat met zo’n verklaring de discussie tot een kinderachtig taalspelletje vervalt. Er is het voorbeeld gegeven van de hond die om de haverklap in je been bijt, nooit luister en ook nog eens de postbode aanvalt, maar verder heel vrolijk is en altijd de krant voor je haalt. Over zo’n hond kan je zeggen dat hij lief is…. alleen kunnen we hem niet altijd begrijpen. Maar wat zegt dat woordje ‘lief’ dan nog eigenlijk? Door deze uitleg te geven verliest ‘lief’ de inhoudelijke betekenis die wij er doorgaans gemeenschappelijk aan geven en tja, als je dat met woorden doet kan je ieder woord op iedere willekeurige manier voor je karretje spannen. Normaal noemen we zo’n hond natuurlijk gewoon vals.
In Is de god van het oude testament wreed deel 3 reageerde je met de opmerking dat je dit interessant vond en er nog op terug zou komen, maar je hebt daar niet meer op gereageerd, en nu kom je dan weer met diezelfde uitleg. Misschien wil je alsnog een keer op dit argument reageren.
Beste Josh,
Bedankt voor je reactie van 21 januari j.l.
Waarin o.m stond:
< Dat is jouw mening; niet die van de RKK. Het is een versie van marcionisme. Marcion leefde in de 2de eeuw AD en verwierp het Oude Testament als afkomstig van een wrede God, de Demiurg genaamd. Het is beter OT en NT als eenheid te zien. Het is alleen in het licht vh OT dat Gods heilsbedoeling duideijk wordt en de messiaanse verwachting (die uitloopt op Jezus) in het leven wordt geroepen. Het negatieve beeld van God in het OT wordt over het algemeen flink overdreven, hoewel ik toegeef dat bepaalde gebeurtenissen en passages vragen op kunnen roepen.>>
Marcion en het marcionisme zijn voor mij nieuw. Ik ben dus zeker geen aanhanger, althans bewuste, van deze leer.
Mijn mening dat slechts het N.T,. onder invloed van de H. Geest is geschreven komt alleen maar door kennelijk slecht luisteren op school vroeger. (heel lang geleden, dat wel, toen de kapelaan die godsdienstles gaf, daar ook niet echt indringend op is ingegaan)
Het O.T. is over een langere perioden en in delen, zo meen ik, tot stand gekomen, te beginnen rond 100 v.Christus?
De H.Geest is toen dus constant in de weer geweest en nadien ook nog rond 100 A.D.
Is dat een van de dogma’s van de RKK?
En zijn die ook onder Zijn invloed tot stand gekomen?
Hij is, kortom, nog altijd actief?
W. Gielkens