De Apologeet

Een verkiezingsaffiche van de SDAP uit 1918

Ken u het verschijnsel verzuiling nog? Voor de meesten is het iets uit de geschiedenisboekjes. Ook voor mij. Hoewel ik de nadagen ervan geproefd heb toen ik op een katholieke kleuterschool zat. De maatschappij bestond uit verticale kolommen. Je had de protestante, de Rooms Katholieke en de socialistische zuil. Elke zuil had z’n eigen verenigingsleven, z’n eigen omroeporganisatie (NCRV, KRO, VARA) en z’n eigen scholen. Mensen in de ene zuil konden hun leven in Nederland leven zonder veel in aanraking te komen met mensen uit de andere zuilen.

De naoorlogse ontwikkelingen leidden er uit eindelijk toe dat de verzuilingen verbrokkelde. Onder invloed van vrijzinnigheid en secularisering deconfessionaliseerden veel van deze organisaties. Het werd niet langer noodzakelijk gezien het eigen gedachtengoed zuiver te bewaren en over te dragen op een volgende generatie. Men ging als vanzelf over de grenzen heen kijken.

De zuilen vielen uiteen en Nederlanders vonden elkaar in een nieuw tijdperk van meer burgerlijke vrijheden, meer welvaart, antigezagsmentaliteit, vrije seks en vrijetijdsbesteding. De nieuwe mens werkt om te leven, leeft om zo lang mogelijk te bestaan en bestaat vooral voor zichzelf. Verder denkt hij liever niet teveel na.

Nu zijn er een paar mensen die niet meedoen. Zij passen niet in het beeld van individualistische vrijgevochtenheid, waar maar één ongefundeerde moraal bestaat: je mag doen wat je wilt, zolang je niemand kwaad berokkent. Zij rekenen nog steeds met God, Schepper van de mens aan wie de mens verantwoording verschuldigd is. Deze mensen krijgen het steeds moeilijker.

De secularisering heeft een nieuwe wereld gecreëerd waarin God en godsdienst irrelevant zijn geworden. Hun invloed wordt als ongewenst beschouwd in de politiek, het maatschappelijk leven en de ethiek. Natuurlijk mág het wel. Geloven in een god en zo. Maar zoiets is een private aangelegenheid. We kunnen natuurlijk niet toestaan dat zo’n privaat geloof met zo’n subjectieve basis invloed uitoefent op zaken van algemeen belang.

En zo komen we uit op, wat ik noem, de nieuwe verzuiling. De privatisering van elke godsdienstige overtuiging, het monddood maken van elke religieus gemotiveerde publieke stem. In de ene zuil mogen we, liefst met de deur op slot en de ramen geblindeerd, geloven in ons privégodje. Bid maar, zing maar, roep maar hallelujah. Leuk voor jou, goed voor jou. Ik ben blij dat je er wat aan hebt.

In de andere zuil wordt er natuurlijk niet gehobbyd. Daar is de echte wereld waar de stoere, grote mensen serieuze dingen zeggen en doen. Blind voor eigen levensbeschouwelijke vooringenomenheid zullen zij, de geseculariseerden, de verlichten, de autonomen wel even vertellen hoe wij moeten denken en waarom. Zij zijn immers neutraal, objectief, onbevooroordeeld. Laat het maar aan hen over een antidiscriminatiewet in elkaar te sleutelen.

De oude verzuiling was misschien ook niet alles. Maar sommige dingen waren beter. In de oude verzuiling was er een scheiding van kerk en staat die elke zuil in staat stelde publiek te participeren op basis van representatie. De geloofsovertuiging (confessioneel dan wel ideologisch) was bekend, werd bepleit en oefende onbeschaamd invloed uit op het regeringsbeleid en het publieke debat.

In de nieuwe verzuiling is de scheiding van kerk en staat afgegleden naar een scheiding van religie en publiek leven. Wie in God gelooft, geen invloed uitoefenen in de maatschappij die op dat geloof gestoeld is. Ideologieën mogen dat wel zolang ze zich maar netjes verschuilen achter een nuchtere houding, one-liners en secularistisch taalgebruik.

Het is niet alleen onrechtvaardig. Het is vooral kortzichting dat men dit niet inziet. Bouw maar lekker door Nederland aan een nieuwe samenleving. Maar besef dat de tempel van het humanisme niet lang door de ene zuil van het seculaire denken gedragen kan worden.

Gearchiveerd onder: cultuuranalyse,kerk,overheid,politiek,religie getagged: | scheiding van kerk en staat,secularisatie,verzuiling