Natuurlijk kan ik alleen maar instemmen met het pleidooi van Ds. Rietkerk in het Nederlands Dagblad van 22 augustus jl. dat er een tegenoffensief moet komen tegen de twijfel die langzaamaan als een waterig zuurdesem ook het evangelikalisme binnensiepelt. Persoonlijk verbaast het me dat zoveel mensen die twijfelen daar rustig mee aan de slag gaan en vervolgens voortkabbelen zonder te beseffen waar die twijfel uiteindelijk toe leidt.
Of het geloof is te gronden, óf het geloof is noch historisch noch rationeel te gronden. Of het is wél waar, óf het is níet waar. Maar we kunnen niet een tempel betreden waarvan het fundament opgeblazen is, de pilaren omgehouwen zijn en het dak is ingestort. De kathedraal van het christelijk geloof is óf een gebouw dat ontologisch waar is (d.w.z. echt bestaat) en epistemologisch kenbaar, óf het is een luchtkasteel. En ik heb nog nooit iemand zijn toevlucht zien nemen tot een luchtkasteel. Laat staan dat iemand daar veilig is.
Rietkerk zegt terecht: “Met God verdwijnen ook de hemel en de hel. Met God verdwijnt de zondeval en de historiciteit van de Bijbelse boodschap.”
De poging om de twijfel te boven te komen middels een accent op de ervaring, gooit de hele zaak om en leidt uiteindelijk nergens toe. Het haalt de epistemologische link weg of, zoals Rietkerk dat uitdrukt, negeert de link tussen woord en object/realiteit. Dan wordt elk spreken over ‘Christus, de Weg, de Waarheid en het Leven’, slechts een uiting van de emoties waarvan de verbale representatie de uiterlijke vorm is. Die emotie of ervaring zou ook een andere (verbale) vorm aan kunnen nemen. Bijv. ‘Boeddha wijst ons naar het pad der Verlichting’ of ‘Er is geen God dan Allah en Mohammed is zijn profeet’. De emotie is dan de religieuze ervaring die wij delen met mensen die iets anders geloven. Wie weet is er nog wel een diepere existentiële grond die wij gemeen hebben met de atheïst, zodat we uiteindelijk met verschillende woorden allen hetzelfde gevoel tot uitdrukking proberen te brengen.
Ik bedoel maar te zeggen: twijfel die ruimte geeft aan het verwijderen van de epistemologische basis (dat we iets objectief waar kunnen noemen), staat daarmee toe dat het voorwerp van het geloof zelf weggehaald wordt. Als daar gerede aanleiding toe is, moeten we dat zeker niet nalaten. Maar het heeft weinig zin om in zo’n situatie dan te proberen het voorwerp van het geloof te blijven benoemen. Dat is irrationeel.
Niet dat ik niet twijfel. Integendeel. Ik ben introspetief tot en met. Ik ben een die-hard twijfelaar. Maar ik ben bereid mijn twijfel tot op zekere hoogte te parkeren en op zoek te gaan naar het houdbare fundament van mijn geloof. Ik ben nog steeds van mening dat Jezus niet alleen echt geleefd heeft, maar ook echt gestorven en uit de dood is opgestaan. Ik ben van mening dat Hij echt de Zoon van God is en dat in Hem de profetieën van een redder van de wereld tot vervulling zijn gekomen. Waar twijfel me bekruipt, zet me dat tot nadenken en analyseren. Zolang ik nadenk, analyseer en God om wijsheid bidt, durf ik mijn twijfel op de handrem te zetten.
Rietkerk stelt terecht dat er in het schema ‘mens – woord – object’ een breuk is gekomen tussen woord en object. Volgens het hedendaagse postmodernisme staan woorden los van de realiteit en geven ze alleen maar uitdrukking aan de emotie, het voorstellingsvermogen en het verhaal van het individu of de sociale groep. De oproep van Rietkerk om de verbinding tussen woord en werkelijkheid weer te gaan benadrukken is me dan ook uit het hart gegrepen.
De oplossing die Rietkerk biedt, spreekt me echter niet helemaal aan. Het lijkt wel alsof ook hij een appèl wil doen op de ervaring om de link tussen woord en realiteit te herstellen. Hij citeert C.S. Lewis:
“U hebt een soortgelijke schok eerder megemaakt in verband met veel kleinere zaken: toen ineens bij het vissen voor het eerst de lijn strak trok in je hand, of als je ineens iemand hoort ademen naast je op een eenzame nachtelijke wandeling in het bos…”
Ik kan me natuurlijk vergissen in de bedoeling van Rietkerk, maar laten we niet vergeten hoe – als het op het christelijk geloof aankomt – de link tussen woord en realiteit verbroken is geraakt. Door wetenschappelijke disciplines die juist met een sterke benadrukking van de link tussen woord en realiteit meenden aan te kunnen tonen dat het Bijbelse Woord zich niet verhield met geschiedenis, wetenschap en rationaliteit.
Als wij dus voor een epistemologische onderbouwen van het christelijk wereldbeeld de band tussen woord en realiteit aan willen halen zullen we aan moeten tonen dat die band wél bestaat en aan te tonen is.
Hoe het ook zij. Het Kuitertse adagium dat ‘alles wat van boven gezegd wordt van beneden komt‘, zou ik willen tegenspreken met te stellen dat het feit ‘dat er überhaupt iets door beneden gezegd kan worden, alleen maar van boven kan komen‘.
Filed under: apologetiek, epistemologie, religie, vrijzinnigheid | getagged: epistemologische fundering, geloofsfundament, Kuitert, Rietkerk, twijfel
Je schrijft: “Ik ben nog steeds van mening dat Jezus niet alleen echt geleefd heeft, maar ook echt gestorven en uit de dood is opgestaan. Ik ben van mening dat Hij echt de Zoon van God is en dat in Hem de profetieën van een redder van de wereld tot vervulling zijn gekomen.”
Kijk, dat zijn nou zaken waar je eens stevig aan zou moeten twijfelen. Een zoon van een god, hoe kan dat nou? Zijn die profetieën wel echt uitgekomen? Of sloegen die op iets heel anders? Hoe kunnen lijken nu weer tot leven komen? En als ie al uit de dood is opgestaan, wat was dan het nut daarvan? Redder van de wereld? Hoezo redder? Waar redt hij ons van? Jezus heeft misschien wel echt geleefd, maar klopt het wel wat er zoal over hem in de bijbel staat? Want waarom staan er zoveel tegenstrijdigheden in?
Twijfel is gezond, Yosmann!
Ik deel niet alleen je mening Jos, maar ik geloof ook nog dat het zo is.
Het is een verademening om naast alle posts over twijfelend geloven weer eens wat opbouwends te lezen. Want het begint er op te lijken dat het hip is om te twijfelen.
Gr. Henk
Kijk, dat zijn nou zaken waar je eens stevig aan zou moeten twijfelen.
Een zoon van een god, hoe kan dat nou? Zijn die profetieën wel echt uitgekomen? Of sloegen die op iets heel anders? Hoe kunnen lijken nu weer tot leven komen? En als ie al uit de dood is opgestaan, wat was dan het nut daarvan? Redder van de wereld? Hoezo redder? Waar redt hij ons van? Jezus heeft misschien wel echt geleefd, maar klopt het wel wat er zoal over hem in de bijbel staat? Want waarom staan er zoveel tegenstrijdigheden in?
een simpele vraag:
Heb je de Bijbel bestudeert?
Natuurlijk kan ik alleen maar instemmen met het pleidooi van Ds. Rietkerk in het Nederlands Dagblad van 22 augustus jl. dat er een tegenoffensief moet komen tegen de twijfel die langzaamaan als een waterig zuurdesem ook het evangelikalisme binnensiepelt.
Mijn simpele constatering:
als je de eerste zin in de BIjbel laat vallen (reden is onbelangrijk),
dan
sta je aan het begin van vrijzinnigheid.
alleen er is NIETS zinnigs aan vrijzinnigheid.
vrijzinnig = onzinnig = onzin
oplossing:
2 Timotheüs 3:16
Al de Schrift is van God ingegeven, ….
dus ook Genesis 1.
Ik kan naast de wetenschap nog wel een andere belangrijke reden aanvoeren voor de toegenomen twijfel over en binnen het christelijk geloof. Dat is natuurlijk de komst van internet. Nog nooit eerder in de geschiedenis zijn zo gemakkelijk alle problematische bijbelteksten en bedenkelijke implicaties van de christelijke leerstellingen voor iedereen te benoemen en te bediscussiëren geweest als de afgelopen 10 jaar.
Wie vandaag de dag in google leuke zoekopdrachten intypt als ‘tegenstrijdigheden in de bijbel’ of ‘is god wreed’ of ‘was Maria een maagd’ vindt niet alleen de geijkte christelijke visies hierop, maar vindt ook waslijsten aan websites die dit soort vragen heel wat kritischer behandelen. Bijbelverzen kunnen bovendien heel makkelijk en snel worden nagezocht en vergeleken op websites zoals http://www.biblija.net , en via allerlei andere online naslagwerken kan weer aanvullende informatie worden gevonden. Voorts wordt er op de websites van gelovigen door kritische bijbellezers veel gereageerd met goed onderbouwde argumenten (zoals op deze site). Tot slot wordt vanuit atheïstische hoek aan gelovigen ook nog eens (op soms uiterst humoristische wijze) een spiegel voorgehouden. Zoek bijvoorbeeld op ‘het vliegende spaghetti monster’ of ‘de-conversion stories’.
Kortom, met de komst van internet is de bijbel niet meer het exclusieve domein van de christelijke voorgangers en instituties, maar is ze veel meer toegankelijk geworden voor iedereen. En dan blijkt het opeens heel moeilijk te worden om allerlei zaken nog overtuigend te verdedigen. Zo moeten christenen zich werkelijk in de meest onmogelijke bochten wringen om vol te blijven houden dat er geen tegenspraken in de bijbel staan. Ook de stelling dat god niet wreed is kan alleen met de nodige kunst en vliegwerk worden verdedigd ( zie bijv. ook http://apologeet.com/2009/07/27/de-plaaggeest-en-de-geplaagde/#comment-534 waar yossman aan het eind geen weerwoord meer heeft).
De reden dat het christendom eeuwenlang zo succesvol is geweest kwam oa omdat het voor de gemeenschap een betrekkelijk simpel te begrijpen verhaal was: de mytische zondeval, de mensen is zondig, Jezus is voor onze zonden gestorven, door hem kunnen we worden gered, als we maar in hem geloven…. Met de komst van internet heeft het die simpelheid verloren. Althans, in die landen waar de informatie en communicatie technologie tot in de meeste huiskamers is doorgedrongen. Gelovigen hoeven zich dan ook nog niet echt zorgen te maken, want er zijn nog meer dan genoeg plaatsen in de wereld waar dit niet zo is en waar de simpele versie van het christendom nog onverminderd glorieert (zie bijv. http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=DMF20090410_029 )
Mvg,
Bas