De Apologeet

De verhouding tussen Genesis en de wetenschap is ongemakkelijk geweest sinds Darwin met zijn boek ‘On the Origin of Species’ kwam waarin een naturalistische verklaring geboden wordt van het ontstaan van alle levensvormen op aarde middels natuurlijke selectie, willekeurige mutatie en overleving van de sterkste. Genesis zou mythisch van aard zijn en niet serieus genomen kunnen worden, etc. Maar wat is ‘serieus nemen’? Genesis lezen als een wetenschappelijk boek waarin een theorie uiteen wordt gezet? Het is maar zeer de vraag of dat recht doet aan Genesis. Misschien maken zowel evolutionisten als creationisten zich schuldig aan het oneigenlijk omgaan met dit wonderlijke en enigmatische bijbelboek.

In een serie artikelen ontleend aan een project voor mijn studie wil ik graag ingaan op deze verhouding tussen scheppingsverhaal en wetenschap. Niet om een definitef antwoord te bieden, maar wel om tegenwicht te bieden tegen de veel te arrogante houding van de wetenschap in haar veroordeling van het scheppingsverhaal van Genesis en de hoge dunk van haar eigen onderzoeksmethode in het algemeen. Ik zal betogen dat een deel van het probleem te wijten is aan een verkeerde interpretatie van Genesis. In de laatste post van deze studie zullen we tevens een tweetal bezwaren tegen mijn poitie tegen het licht houden. De serie bestaat uit de volgende posts:

Genesis en wetenschap (I). Een lastig probleem

Genesis en wetenschap (II). De aard van wetenschappelijk onderzoek

Genesis en wetenschap (III). Genesis als narratief

Genesis en wetenschap (IV). Enkele bezwaren

Overwegingen vooraf

Wanneer er gezegd wordt dat de wetenschap Genesis weerlegd heeft, is het moeilijk te weten waar te beginnen. Welke wetenschappelijk discipline heeft men op het oog? Welke visie op Genesis staat ter discussie[1]? Laten we daarom met wat algemene opmerkingen beginnen.

Er lijken mij drie manieren te zijn waarop Genesis mogelijk weerlegd (gefalsifiëerd) zou kunnen worden. Dat wil zeggen, voordat we kijken naar wat Genesis nu echt probeert te zeggen (voor zover we de oorspronkelijke intentie van de auteur kunnen bepalen), zijn er m.i. maar drie manieren waarop dit kan gebeuren: (A) Wetenschappelijk bewijs dat het leven op aarde door buitenaardse wezens hier is gebracht. (B) Wetenschappelijk bewijs dat biogenesis (het begin van leven) door toeval is ontstaan en niet het resultaat is van bewust ontwerp. (C) Wetenschappelijk bewijs dat God niet bestaat. Andere wetenschappelijke theorieën zoals bijvoorbeeld de evolutietheorie kunnen de klus om Genesis the falsifiëren niet klaren. Bezwaren als onder A t/m C zouden effectief flinke porties van het christelijk wereldbeeld om zeep helpen, maar dan nog: wat doet het nu met het scheppingsverhaal in Genesis zelf? Het wordt weggevaagd als onderdeel van het christelijke wereldbeeld, maar vormt op zich niet een specifiek doelwit. We kunnen ons so wie so afvragen wat ‘bewijs’ in ‘wetenschappelijk bewijs’ nu precies inhoudt.

Er zijn doorgaans twee wijzen waarop de falsificatie van het scheppingsverhaal in Genesis verstaan wordt. De eerste is dat het leven zich van eenvoudige tot complexe levensvormen ontwikkeld heeft middels een proces dat vele miljoenen jaren in beslag heeft genomen. Daarom kan het scheppingsverhaal in Genesis niet waar zijn. De tweede gedachte is dat het leven door toeval is ontstaan en daarom kan Genesis niet waar zijn. De algemene gedachte is dat Genesis geen ruimte laat voor noch evolutionaire ontwikkeling van het leven noch biogenesis (spontaan ontstaan van leven). Genesis is daarom mythologisch van karakter. Dat Genesis geen biogenesis toelaat is duidelijk, maar het is nog geen uitgemaakte zaak dat evolutie niet te passen is in het Genesisverhaal net zo min als het een uitgemaakte zaak is dat evolutie de definitieve verklaring vormt voor de diversiteit aan levensvormen.

Om grip te krijgen op het probleem zullen we in de komende bijdragen van deze serie eerst een min of meer filosofische benadering pogen van de aard van wetenschap en wetenschappelijk onderzoek. Daarna zullen we de aandacht op de Genesis scheppingsnarratief richten om te zien hoe we deze narratief juist moeten benaderen op een wijze die recht doet aan haar intentie.

Aantekeningen

[1] Er zijn op dit moment meer dan negen interpretaties van het scheppingsverhaal van Genesis die alle door christelijke wetenschappers worden verdedigd. Zie bijv.: House and Holden, 2006, Charts of Apologetics and Christian Evidences (ZondervanCharts).