“De schepping kent tal van mooie en fascinerende verschijnselen, maar ook veel wreed gedrag van dieren. Als dat door de zondeval komt, hoe zijn die veranderingen dan tot stand gekomen? En waarom heeft God Adam en Eva niet vooraf op de hoogte gesteld van de extra gevolgen voor de dieren als ze zouden eten van de boom van kennis van goed en kwaad?”
Jonge of Oude aarde
We kunnen deze vraag op twee manieren beantwoorden. De eerste gaat uit van een jonge aarde; de tweede van een oude aarde. Aan beide kleven nadelen.
Het creationisme staat een jonge aarde voor en poogt daartoe een wetenschappelijk model te bieden. Het model is gebaseerd op zes letterlijke scheppingsdagen. In dit model leden dieren in de oorspronkelijke schepping niet. Pas bij de zondeval ging het fout, niet alleen met de mens, maar ook met de dierenwereld en de hele schepping. Het model biedt een pasklaar antwoord vanuit theologisch perspectief, maar ondervindt wrijving met de realiteit.
Er zijn algemene problemen. Het creationisme wordt niet algemeen aanvaard en wordt dus als antwoord op het lijden van de dieren niet plausibel gevonden. De wetenschappelijke consensus is ten gunste van het Big Bang model, waarin de aarde miljarden jaren geleden ontstaan is. Ook zijn er problemen met de dieren. De aarde zou snel overbevolkt raken en je kunt je afvragen hoe roofdieren aan hun voedsel kwamen. Het creationistische standpunt heeft er dus last van dat het in de ogen van niet-gelovigen eerder gekunsteld overkomt. Daarom helpt het in apologetisch opzicht niet echt.
Dan is er een andere visie, die van de oude aarde. In tegenstelling tot wat velen denken is het Big Bang model goed te verenigen met Genesis en biedt het geloofwaardige ondersteuning voor het bestaan van God. Zij die dit beseffen proberen het scheppingsmodel te verenigen met de Big Bang theorie. Dit brengt met zich mee dat niet alleen de aarde heel oud is, maar waarschijnlijk ook het leven op aarde. Om dit mogelijk te maken moeten de zes scheppingsdagen anders verklaard worden. De beschreven scheppingsdaden van God zeggen misschien meer over functie (het waarom) dan actuele substantie (hoe en wat). Dagen hoeven dan niet meer letterlijk genomen te worden. Volgens dit model moet de dood er vanaf het begin in het dierenrijk geweest zijn.
Maar ook hier komen we problemen tegen. De dood in het dierenrijk lijkt niet te stroken met “en God zag dat het goed was”. De dood is geen zegen maar een vloek. De voordelen zijn dan weer de sterke apologetische effectiviteit van het argument (en daar ben ik als scheppingsagnost het meest in geïntereseerd), omdat het een verklaring biedt die aansluit bij de wetenschappelijke consensus. Ook biedt het een verklaring waarin meer wetenschappelijke feiten worden verklaard dan bij een jonge aarde. Met wat kunst- en vliegwerk is met dit model zelfs het theologische probleem van de dood wel op te lossen.
Het probleem van het lijden
Hoe dan ook, als we voor een jonge aarde kiezen hebben we eigenlijk een schijnoplossing voor een probleem dat eigenlijk toch veel dieper gaat. We mogen dan wel verklaren waarom dieren lijden (ze deden het niet voor de zondeval), maar het probleem van het lijden in het algemeen is er zo nog steeds. Waarom laat zo’n goede God nu lijden toe? Of Hij dat nu bij de schepping gelijk laat ontstaan of laat gebeuren bij de zondeval; in beide gevallen weet een alwetende God vooraf dat het gaat komen. Het probleem blijft. Het probleem is eigenlijk niet wanneer dieren begonnen te lijden, maar het feit dat ze dat doen.
Het bestaan van het lijden is een lastig probleem wanneer je gelooft dat een goede God bestaat. Er zijn velen die in het bestaan van lijden een reden zien om te geloven dat God niet kan bestaan. Lijden is ook een enorm existentieel probleem. Elk filosofisch antwoord neemt de pijn van het lijden eenvoudigweg niet weg. Maar het rare van dit vraagstuk is dat elke notie van goed alleen een absolute betekenis krijgt wanneer er zoiets bestaat als een goede God. Bestaat God niet, dan is elk besef van ‘goed’ of ‘kwaad’ zonder absolute betekenis. Lijden is misschien onprettig, maar wat betekent het om het kwaad te noemen? Het argument dat poogt God weg te redeneren heeft een absolute morele grond nodig (God dus) om dat te doen. Dit mag een filosofisch woordenspel lijken, maar het bestaan van het lijden kan eigenlijk alleen maar functioneren als argument tegen God wanneer we aannemen dat God bestaat. Het is dan geen argument tegen Gods bestaan meer, maar een vraag die we moeten stellen aan die God.
Nu weer terug naar de dieren. We weten veel dingen niet. We weten niet wanneer dieren begonnen te lijden en waarom ze het doen. We observeren alleen dát het zo is. Wanneer we een verklaring proberen te bieden, lopen we de kans uit onze duim te gaan zuigen of te gemakkelijke antwoorden te vinden. Misschien mogen we ook zeggen dat we bepaalde dingen eenvoudigweg niet weten.
Misschien helpt het om te kijken naar de poging van filosoof Alvin Plantinga om een verklaring te bieden voor het feit dat er lijden is. Zijn antwoord werkt nl. ook voor het lijden van de dieren. Hij stelt o.a. dat God werkt aan de realisering van een volmaakte wereld waarvoor de mogelijkheid van lijden in deze wereld een noodzakelijke voorwaarde is. Voor die volmaakte wereld is het nl. nodig dat de mens moreel vrij is te kiezen. Aan de negatieve zijde bracht die keuzevrijheid met zich de mogelijkheid en uiteindelijke realisering van kwaad met zich mee. Maar het is in en door die keuze voor het kwaad dat God Zich een nieuwe mensheid verwerft die zich in liefde onderwerpt aan zijn wil. Het is goed mogelijk dat om deze vrije keuze van de mens realistisch te maken er een context nodig was waarin dieren reeds stierven (oude aarde model). Misschien om de zondeloze mens te laten zien wat de consequentie van zonde zou zijn, misschien om een echte wereld te creëren als decor voor de mens als moreel wezen. Of, als we naar de jonge aarde kijken, was het misschien Gods bedoeling de mens te laten beseffen wat hij had aangericht met de zondeval.
Gods perspectief
Sommigen zullen zeggen: die volmaakte wereld van God is het niet waard om dieren zo te laten lijden. Maar wie zijn wij en wat denken wij te kunnen beslissen met ons beperkt perspectief tegenover een God die een allesomvattend perspectief heeft en doelen voor ogen heeft waar we slechts naar kunnen gissen.
Het neemt onze vraagtekens niet weg, maar nodigt ons uit te vertrouwen op die God die het lot van de wereld, ieder mens en elk dier in zijn hand heeft. Laten we als laatste de woorden van Jezus ter harte nemen dat God het welzijn van mussen op het oog heeft (vgl. Mat.10:29).
Gearchiveerd onder: apologetiek, lijden, natuurlijke theologie getagged: | dierenleed, jonge aarde, lijden, oude aarde, theodicee
Hallo,
het creationisme lijkt er wat bekaaid af te komen in uw reactie. Ik kan uw argumentatie ook niet volgen waarom de creationistische oplossing voor het lijden tekort zou schieten. Kunt u die voor mij verduidelijken?
Hartelijke groet en compliment voor uw site.
Jan Rein
Kan ik me voorstellen. Het artikel is niet voor niets niet officieel gepubliceerd. Ik kijk in dit artikel naar de apologetische waarde van het creationistische standpunt en daar is het niet zo best mee gesteld. Het creationistische standpunt wordt als extreem onwaarschijnlijk ervaren. Een oude aarde standpunt echter accepteert veel meer wetenschappelijke data en komt zo dus plausibeler over.
Overigens ben ik in het echt ook niet kapot van het creationisme. Het gaat teveel uit van een van te voren gedefiniëerde hermeneutiek (de eerste hoofdstukken van Genesis moeten letterlijk genomen worden). En daar zitten twee problemen aan vast: (A) Het is nog helemaal niet zeker of dat ook de bedoeling is geweest van de oorspronkelijke schrijver. (B) Elke van te voren gedefiniëerd filter dat toegepast wordt bij de interpretatie van wetenschappelijke data is bij voorbaat verdacht. Dat geldt niet alleen voor het creationisme, maar ook voor het evolutionisme (de gedachte dat evolutionaire processen verantwoordelijk zijn voor het ontstaan en de ontwikkeling van leven) omdat het intepreteert middels een rigide naturalistisch filter.
Hallo,
begrijp ik het goed dat de apologetische waarde van het creationisme niet best is omdat het als extreem onwaarschijnlijk wordt ervaren? Dat is vreemd. Van Jezus apologetische waarde blijft ook niet veel over dan.
Verder ben ik benieuwd welke bronnen u gebruikt om te stellen dat een oude aarde veel meer wetenschappelijke data accepteert en daardoor meer plausibel overkomt.
Ook vraag ik me af hoe de schrijver van Genesis duidelijker had moeten weergeven dat God alles in 6 dagen schiep.
Als laatste, alle historische wetenschappen kunnen niet zonder een van te voren gedefinieerd filter werken. De uitdaging is juist welk filter het beste de feiten tot hun recht laat komen. Erg boeiend! Lijkt me dat het creationisme een kans verdient. Bevraag het op zijn merites. Waarheid is juist vaak iets anders als meeste stemmen gelden.
Hartelijke groet!
Jan Rein.
Het valt me steeds op dat mensen interpreteren wat ze lezen en niet lezen wat er staat.
De afloop is dezelfde voor mens en dier staat er. Maar ook dat de mens die zondig is sterft. We leiden daaruit af dat er een mogelijkheid bestond niet te sterven. Later zien gelovigen dan het vervolg : er moest een perfect leven worden gegeven voor een verloren perfect leven (de eerste Adam en de laatste Adam). Er was gene perfecte mens te vinden van daar het verhaal van de zoon van God zel. Het vervolg van dat verhaal hoort gelovigen toe, omdat tegenstanders de goddelijke afstamming betwisten. ie verder leest ziet men dat de komst van die persoon voorspeld was, maar dan is de tegenspraak zo dat de Bijbel is bijgewerkt en aangepast. Er komt zo geen eind aan de discussies.
De standpunten van gelovigen zijn niet onderbouwd door kennis, ze geloven dus eigenlijk blind en gaan niet voldoende in op de raadgeving van Paulus : Onderzoek of alles zo is. Doen sommigen dat wel dan is de verdediging als volgt : ja maar het christendom is afkomstig van Paulus, we zouden kunnen spreken van de leer van Paulus in plaats van die van Christus. Er is eerder een viandschap bezig dfan dat er onafhankelijk onderzoek plaats zou vinden. Het enige wat ene christen zou kunnen doen is de uitspraken wraken van sommige moderne schrijvers als ze God aanvallen men op vat en hetgeen op zich reeds een rechtzetting, is want wat vrezen zij dan?) : priesters die kinderen misbruiken bijvoorbeeld. Of andere zaken die de bijbel niet goedkeurt wijten aan de leer zelf.
Verder zijn de sekten der christenheid zo verscheurd dat niemand er nog aan uit geraakt en dat ze elkaar in de loop van de geschiedenis letterlijk te lijf zijn gegaan.
Wat de waarschuwing aangaat dat mensen of dieren kunnen sterven, de mens is wel verwittigd want er staat “als je van die boom eet zul je beslist sterven, er staat alleen niet bij wanneer. Maar is dat niet eerder een bevestiging dan dubbelzinnig? De leeftijd waarop mensne sterven verandert wel eens volgens omstandigheden en tijdperken, en de manier van leven van de mesnne zelf is dara niet vreemd aan. In elk geval zal de mens sterven en was een loskoopoffer nodig omdat niemand de dood kan ontlopen om het verhaal logisch te maken. Het is een aanlokkelijk verhaal, niemand gaat graag dood en die hoop heeft velen ertoe aangezet dat uit te buiten en was er een gat in deze markt hoe erg dat ook is. Geestelijken konden dat uitbuiten en dat heeft veel geld opgebracht, terwijl Christus zou gesteld hebben dat het water des levens gegeven werd om niets. Toch is het begrijpelijk dat mensne troost nodig hebben als ze iemand verliezen.
Het geloof in een eeuwig leven was zo diep dat Abraham er op vertrouwde dat zijn zoon ook terug zou leven.
En staat er ook niet dat de laatste vijand die vernietigd zal worden “de dood” is?
Voor de dieren ligt het van meet af aan totaal anders, ze eten elkaar op om te overleven, en hadden eerst planten nodig.Wetenschappers kunnen niet zeggen hoe die dieren dat dan wel geweten hebben net voor ze stierven aan gebrek aan aangepast voedsel, tenzij ze binnenkort afkomen met een theorie die een nog ingewikkelder systeem blootlegt dan de grootste geleerden aller tijden tot nog toe hebben gevonden. Bijvoorbeeld een super – gen met een super verstand dat alles reguleert. Of dat ze liever erkenning geven aan een zielloos onderwerp dan te geloven, dat is dan een keuze die iedereen moet maken.
Misschien is het tijd om ook eens te zeggen : we weten het gewoon niet!
Een redelijke zienswijze zonder zich vast te klampen aan tijdperken is in overeenstemming met een redelijke “evolutietheorie”, dezelfde stappen vind je bij beide antagonisten terug. Er is ook overeenstemming met het feit dat je de geschreven geschiedenis niet zo heel ver kan doorvoeren en dus niet zeker weet hoelang iets duurde. Men kan het ongeveer weten als men de stambomen die in de Bijbel voorkomen bekijkt en weet in welk tijdperk een bekende regeerder of oorlogsvoerder heeft geleefd. Wat daarvoor is gebeurd is te onderhevig aan invloeden om daar een datum op te plakken. Ik denk zelf dat die grote jaartallen van miljoenen jaren daarvoor worden gebruikt : het is onzeker wanneer, en het zou dus kunnen dat…waarschijnlijk of mogelijks, woorden die veel gebruikt worden. Men steunt op vondsten en fossielen, men kan dan evenzeer steunen op gezegden uit de bijbel die achteraf pas waar bleken te zijn. De controle is veel geloofwaardiger, waar men eerst niet geloofde dat iets was gebeurd dat achteraf toch waar bleek te zijn. (Ik denk bvb.aan Salomon, de koperovens, grafstenen, zeden en gewoonten, gevechten, erfeniskwesties en voorvallen zelfs de meest verderfelijke, ze staan allemaal opgetekend zonder te roemen en zonder bluf, ook het allerlaagste wat in de mens woont staat er in beschreven, maar ook het beste, trouw, heldenmoed, respect, kunst, liefde en toewijding. Het staat er allemaal tot en met het oude Rome waarop onze klassieke kennis is gestoeld. Het is alles gesitueerd in controleerbare tijdspanne, dus waarom zou de rest dat niet zijn? Een mens kan kiezen tussen twee wegen.
Er moet ene derde onderzoek komen, niet afhankelijk van geloofspunten bij verschillende kerkgemeenschappen, maar over de bijbel zelf, door mensen die tenminste weten wat er in de Bijbel staat.
Zo hebben we de nieuwe Darwin op een schrijfstoel, lees Richard Dawkins, die de roomse kerk aanklaagt vanwege het verplichte celibaat, hij wil zelfs de Paus laten veroordelen vanwege wandaden gepleegd door onderdanen. Eén van de velen vrije denkers die zich zo hebben benoemd vanwege persoonlijke teleurstellingen in hun eigen kerkgemeenschap.Zonder me over deze laakbare feiten uit te spreken kan ik toch gerust stellen dat Dawkins zich vergist. Het verplichte celibaat heeft niets te zien met geloof, het is de Roomse hiërarchie die dat celibaat uitgevonden heeft. Hij kon evengoed het bestaan van een meme (een soort “intellectueel gen” voor wie het niet wist) – trachten aan te tonen zonder de kerk aan te vallen en dan vooral nog op verkeerde gronden,want hierdoor schept hij twijfels over de rest van zijn vertoog. Wetenschappers moeten ophouden te zwaaien met jaartallen over een geschiedenis die men alleen maar kan gissen. Fossielen of resten hebben vele invloeden ondergaan in verschillende stadia en tijdperken, temperatuur en grondlagen , erosie en corrosie ze hebben allemaal hun invloed gehad.
Ook hierover zie je in de Bijbel nergens reden tot enige controverse want “in het begin was de aarde leeg en woest en de geest van God waarde over de aarde”.
Het verslag ontkent dus helemaal niet dat er reeds een begin aanwezig was vooraleer het verhaal van de mens begint.
Mensenaanbidding was totaal uit den boze, ook Jezus wilde geen knielende apostelen voor zich zien : “dit komt alleen de Vader toe..” Ook de blijvende maagdelijkheid van Jezus’ moeder is een uitvinding van de Roomse kerk. Het woordje “maagd” kan op verschillende manieren geïnterpreteerd worden, het kan betrekking hebben op een pas gehuwde bruid, de Hebreeuwse taal was buitengewoon rijk en er werd hoofdzakelijk gebruik gemaakt van medeklinkers. We leren in elk geval het oude hebreeuws niet meer. De betekenis die men er aan geeft kan ook een andere kontekst te voorschijn roepen. Hij had nog broeders en zusters, lees maar het verslag over Jezus’ dood en begrafenis. “Vrouw, ziedaar uw zoon…” en Jezus wees naar Johannes. Harde taal in dergelijk drama? Ja, maar ook van sterkte, “pas op, je hebt nog kinderen”, een diep menselijk drama dat we dagelijks tegenkomen bij verlies van één dierbare vergeet men soms de anderen…
Voorbeelden van het gedrag van mensen zoals wij. Fouten waarop gewezen wordt door de gevolgen op te tekenen die een verkeerde beslissing kon hebben, familiedrama’s die eindigen op stammengevechten.
Ik zie de aarde als een opdracht van God aan de mens. Wij moeten er voor zorgen dat de AARDE vruchten draagt en dat we zorg voor haar dragen.
Wij kregen de macht om ons te vermenigvuldigen en kregen dankzij onze geestelijke vermogens de macht over alle schepselen.
Zorg voor de aarde werd dan ook zorg voor alle levende wezens. Dierenleed is dan ook onaanvaardbaar.